Pro deo advocaat in België: wie heeft er recht op?

Wat is juridische tweedelijnsbijstand?

België kent twee niveaus van toegankelijke juridische hulp. Eerstelijnsbijstand is een kort, gratis advies bij het justitiehuis of een wetswinkel: u krijgt een eerste oriëntatie, een uitleg van uw rechten en de mogelijke procedures. Het is bedoeld voor wie snel een algemeen antwoord nodig heeft, niet voor wie al in een dossier zit.

Tweedelijnsbijstand, in de volksmond pro deo, is iets helemaal anders. Hier krijgt u een advocaat die uw zaak effectief behandelt: brieven schrijven, onderhandelen, een procedure voeren voor de rechtbank. De Belgische staat betaalt deze advocaat volledig of gedeeltelijk, op basis van uw inkomen.

Wie heeft er recht op pro deo in 2026?

Het recht op pro deo hangt af van uw netto maandinkomen en uw gezinssituatie. De grenzen worden jaarlijks aangepast aan de index. Voor 2026 gelden onderstaande bedragen voor volledig kosteloze bijstand. Tussen die grens en ongeveer 125% daarvan kunt u nog gedeeltelijk kosteloze bijstand krijgen: u betaalt dan een beperkte bijdrage.

• Alleenstaande zonder personen ten laste: maximum 1.394 EUR netto per maand voor volledig kosteloze bijstand.
• Alleenstaande of samenwonende met personen ten laste: maximum 1.742 EUR netto per maand, vermeerderd met ongeveer 244 EUR per persoon ten laste.
• Samenwonenden zonder personen ten laste: het gezamenlijke inkomen telt mee, met dezelfde plafonds als gezin.

Automatische toekenning

Bepaalde categorieën krijgen pro deo zonder dat hun inkomen in detail wordt onderzocht. U valt automatisch onder de regeling als u een leefloon of equivalent OCMW-steun ontvangt, een inkomensgarantie voor ouderen geniet, een tegemoetkoming voor personen met een handicap krijgt, of bent erkend als minderjarige in een procedure jeugdrecht. Ook gedetineerden, asielzoekers en bepaalde geesteszieken vallen onder deze regel.

Hoe vraagt u een pro deo advocaat aan?

De aanvraag verloopt altijd via het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) van de balie waaronder uw woonplaats valt. Elke balie (Antwerpen, Gent, Leuven, Brugge, Hasselt, ...) heeft een eigen BJB met een vast permanentie-uur. U kunt langsgaan, maar steeds meer balies werken ook met een online aanvraag.

Bereid de volgende documenten voor zodat het BJB uw dossier in één keer kan beoordelen:

• Uw identiteitskaart en die van uw eventuele partner.
• Een recent attest gezinssamenstelling van uw gemeente.
• Bewijs van inkomen van de laatste drie maanden: loonbrieven, uitkeringsattest, pensioenfiche.
• Voor zelfstandigen: het meest recente aanslagbiljet personenbelasting.
• Een korte beschrijving van het juridische probleem en eventueel reeds ontvangen brieven of dagvaardingen.

Op basis van uw dossier wijst het BJB u een advocaat toe. Dat is een echte balieadvocaat, geen stagiair-onder-toezicht. Bij pro deo kiest u in principe niet zelf wie uw advocaat wordt: het BJB hanteert een lijst en verdeelt dossiers per specialisatie en beschikbaarheid. U kunt wel uw voorkeur uitspreken voor een bepaalde advocaat: indien die op de pro-deolijst van de balie staat én akkoord gaat, wordt uw verzoek meestal gevolgd.

Wat dekt pro deo en wat niet?

Wat pro deo wel dekt

• Adviesgesprekken met de toegewezen advocaat.
• Het opstellen van brieven, ingebrekestellingen en conclusies.
• Vertegenwoordiging op zittingen voor de vrederechter, familierechtbank, arbeidsrechtbank, correctionele rechtbank, politierechtbank of Raad voor Vreemdelingenbetwistingen.
• Het inleiden van procedures of het voeren van verweer.

Wat pro deo niet dekt

Belangrijk om te weten: pro deo dekt enkel het ereloon van de advocaat. De andere kosten van een procedure komen daar bovenop en blijven in principe ten laste van u, tenzij u ook rechtsbijstand krijgt of de tegenpartij in de proceskosten wordt veroordeeld.

• Notariskosten bij scheiding of verdeling van een woning.
• Griffierechten en rolrechten van de rechtbank.
• Deurwaarderskosten voor dagvaarding of betekening van het vonnis.
• Kosten voor expertises, vertalingen of getuigenverhoren.

Rechtsbijstandverzekering als alternatief

Niet iedereen die pro deo overweegt, heeft het ook echt nodig. Veel Vlamingen hebben via hun autoverzekering, familiale of woonpolis een rechtsbijstandverzekering lopen, vaak zonder dat ze het zelf beseffen. Zo'n polis dekt het ereloon van een advocaat (tot een bepaald plafond) én de bijhorende proceskosten.

Het grote voordeel: bij rechtsbijstand kiest u zelf uw advocaat. U bent niet afhankelijk van wie het BJB toewijst. Voor wie net boven de pro-deogrens zit, of voor wie een specifieke advocaat met expertise zoekt, is dit vaak de betere route. Controleer dus altijd eerst uw lopende verzekeringspolissen voor u een pro-deoaanvraag indient.

Hoe Recht In Uw Schoenen u helpt

Recht In Uw Schoenen koppelt u aan een Vlaamse advocaat die past bij uw dossier. Als u aangeeft dat u pro deo wilt aanvragen of via een rechtsbijstandverzekering werkt, sturen wij u door naar een advocaat met ervaring in beide systemen. Zo weet u vooraf of uw situatie binnen de regeling valt en welke documenten u best meebrengt naar het BJB.